Opony terenowe, opony 4x4

Gdyby opony wzmacniane nie były oznaczane specjalnymi symbolami, czyli XL, C lub LT, z zewnątrz byłyby nie do odróżnienia od zwykłych opon. Opona opatrzona jednym z tych trzech symboli to opona wzmocniona w stosunku do swojego zwykłego odpowiednika z takim samym bieżnikiem i w tym samym rozmiarze. Różnice między nimi dotyczą konstrukcji i materiałów, z jakich zostały wykonane, a w konsekwencji stopniem ich trwałości, możliwością znoszenia przeciążeń i obciążenia, a także właściwościami jezdnymi ujawniającymi się podczas prowadzenia samochodu. Opony wzmacniane są też zalecane do innych aut niż zwykłe opony, co wynika z przeznaczenia tych pojazdów. Jak te różnice wyglądają w szczegółach? Opony wzmocnione są rekomendowane jako wyposażenie do busów, aut dostawczych, ciężkich SUV-ów lub vanów oraz do samochodów sportowych o dużej mocy silnika i wysokich osiągach. Wynika to z ich konstrukcji i budowy, ponieważ do produkcji opon wzmacnianych stosuje się bardziej wytrzymałe materiały niż są stosowane w zwykłych oponach, a dodatkowo często mają one wzmocnienie w postaci jeszcze jednej warstwy osnowy oraz inną gęstość tkania kordu. Taka budowa opon umożliwia stosowanie w nich wyższego ciśnienia, co z kolei pozwala im pracować pod wyższym obciążeniem. Dlatego do pojazdów przewożących ciężkie ładunki albo osobowych busów, mogących pomieścić nawet 23 osoby, nadają się idealnie. Poza tym, że będą zapewniały bezpieczeństwo takich przewozów, będą się też wolniej zużywały, ponieważ ich trwała i mocna konstrukcja zapewnia im odporność na pęknięcia i uszkodzenia mechaniczne, ale także na otarcia czy pęknięcia podczas eksploatacji w mieście, np. przy podjeżdżaniu pod krawężniki. Różnice między oponami ujawniają się również podczas jazdy, jeśli pojazd ma zwykłe opony zamiast wzmocnionych, a jest mocno obciążony, kierowca odczuje to podczas prowadzenia. Auto będzie mniej stabilne w czasie pokonywania zakrętów, nie utrzyma precyzyjnego toru jazdy na prostym odcinku drogi, nie będzie szybko reagowało na polecenia wydawane przez kierującego. Same opony będą się natomiast przegrzewały i szybciej zużywały. Za wady opon wzmocnionych uważa się wyższe opory toczenia niż zwykłych opon, generują też wyższy hałas podczas jazdy, co wpływa na komfort podróżowania, no i są droższe. Mimo to ciężkie i mocno dociążone samochody powinny być wyposażone w opony wzmocnione.

Opony MT (Mud Terrain) nie zostały stworzone do jazdy po autostradach ani szutrowej drodze, to opony stricte terenowe, którymi można wjechać w najtrudniejszy off-roadowy teren, głębokie błoto, piach, czy pokonać na nich kamienisty szlak. Jest to możliwe dzięki ich budowie – takie opony mają wysoki bieżnik o szeroko rozstawionych klockach, który zapewnia maksymalną trakcję w najtrudniejszych warunkach, oraz wzmocnioną konstrukcję, chroniącą oponę przed wszelkiego rodzaju zewnętrznymi uszkodzeniami. Terenówka wykorzystywana do trudnych wypraw musi być wyposażona w opony MT, bo to one zapewniają możliwość poruszania się w ciężkim terenie i w wielu wypadkach okazują się ważniejsze niż prześwit i konstrukcja samochodu. „Mteki” nie zawodzą przy pokonywaniu najtrudniejszych przeszkód na bezdrożach, ale słabo się nadają na asfalt. Dość szybko się na nim zużywają, są głośne i mało ekonomiczne, mało skutecznie też hamują i niezbyt precyzyjnie pokonują zakręty. Ale są to opony w 80% przeznaczone na teren i tylko w 20% na asfalt. Jak wszystkie opony, również te są dostępne w różnych segmentach cenowych. Cena, co oczywiste, wiąże się z jakością i zaawansowaniem technicznym danej opony, ale nie oznacza to, że tylko te z segmentu premium są godne polecenia. Wśród tańszych modeli również można znaleźć takie, które charakteryzują się bardzo dobrymi właściwościami w terenie, a przy tym mają dobry stosunek ceny do jakości. Jedną z takich opon jest amerykańska Cooper Discoverer STT Pro, zaliczana do najlepszych w średniej klasie, wyjątkowo trwała i niezawodna w każdych warunkach. Innym wartym uwagi modelem jest również amerykańska BF Goodrich Mud Terrain, jedna z najbardziej znanych opon terenowych, specjalistka od jazdy ekstremalnej. Japońska Yokohama Geolandar M/T to opona bardzo wytrzymała, przeznaczona na najtrudniejsze warunki, bardzo popularna wśród użytkowników samochodów 4x4. Federal Couragia MT, produkowana na Tajwanie, jest uniwersalną oponą terenową na wymagające wyprawy, ze wzmocnionym karkasem, dlatego okazuje się bardzo odporna na uszkodzenia i otarcia, a dzięki agresywnemu bieżnikowi bardzo przyczepna. Warta polecenia jest również opona chińskiej marki z segmentu budżetowego – Aplus A929 M/T. Może się ona pochwalić dobrą jakością i niską ceną, a jest przygotowana na każdą wymagającą sytuację podczas jazdy, ma wzmocnioną konstrukcję, dobrze odprowadza wodę i samooczyszcza się z błota. Wybór opon MT jest szeroki, niekoniecznie trzeba decydować się na najdroższe modele.

Opony terenowe różnią się od tych, w jakie są wyposażane zwykłe samochody. Terenowe mają wyższy i bardziej agresywny bieżnik z szeroko rozmieszczonymi klockami, co pozwala im się lepiej wgryzać w nawierzchnię i nie tracić przyczepności, wzmocnioną konstrukcję i są wykonane z trwalszej, odpornej na przetarcia i przebicia mieszanki gumowej. Taka budowa opon pozwala na pełne wykorzystanie możliwości terenówek, bo to od opon zależy, czy samochód poradzi sobie na bezdrożach, w błocie i wybojach, a nie sama konstrukcja pojazdu czy wielkość jego prześwitu. Jednak nie wszystkie opony do samochodów 4x4 są przeznaczone do jazdy w ekstremalnym terenie. W zależności od tego, czego potrzebujemy i oczekujemy od swojego auta, możemy wybierać spośród kilku rodzajów opon – AT (All Terrain), MT (Mud Terrain) oraz HT. Opony o nazwie AT (All Terrain), zwane szosowo-terenowymi, to najpopularniejsze i najczęściej używane opony terenowe. Są przeznaczone dla kierowców, którzy dużo jeżdżą po drogach asfaltowych, ale też sporo czasu spędzają na drogach nieutwardzonych (producenci określają przeznaczenie tych opon w 50% na teren, w 50% na asfalt). To bardzo dobre opony dla kogoś, kto właśnie tak wykorzystuje swoje auto, bo na asfalcie nie emitują wysokiego hałasu i nie ścierają się nadmiernie, a poza nim są odporne na uszkodzenia i dobrze sobie radzą w piaszczystym i trudnym terenie. Za wadę „Ateków” można uznać gorszą sprawność w błocie i na mokrej nawierzchni. Opony HT, zwane autostradowymi, to ogumienie przeznaczone przede wszystkim do jazdy po drogach asfaltowych (80% asfalt, 20% teren). Są one świetną propozycją dla kierowców dojeżdżających do domu położonego poza utwardzonymi drogami albo w górach, do którego jest trudny dojazd, ale przez większość czasu poruszających się po mieście. Opony HT mają bardziej agresywny bieżnik niż szosowe i podwyższoną wytrzymałość, dzięki temu mogą zjeżdżać w teren. Prawdziwie opony terenowe noszą oznaczenie MT (Mud Terrain). Są one w 80% przeznaczone na teren i w 20% na drogi asfaltowe. Ich bieżnik jest agresywny, składa się z masywnych, szeroko rozstawionych klocków, opony mają też wzmocnione boki i są odporne na uszkodzenia mechaniczne oraz przebicia. Na takich oponach można się zapuszczać w off-roadowy teren z prawdziwego zdarzenia, bo poradzą sobie z trudnymi przeszkodami, nie wpadają w poślizgi i są przyczepne prawie w każdych warunkach. Za minus „Mteków” uznaje się duży hałas, jaki emitują podczas jazdy po asfalcie, oraz generowanie wyższego zużycia paliwa. Wyłącznie do jazdy terenowej są także przeznaczone opony o nazwie Extreme, nienadające się do jazdy po drogach asfaltowych. Tego typu ogumienie jest wykorzystywane do jazdy wyczynowej podczas rajdów terenowych, ma najbardziej agresywny bieżnik spośród wszystkich rodzajów opon terenowych, dlatego sprawnie pokonuje najtrudniejsze przeszkody w najtrudniejszych warunkach.

Do samochodów z napędem na cztery koła, czyli aut terenowych lub SUV-ów, stosuje się inne opony niż do zwykłych pojazdów z napędem na przednie koła, inne też jest przeznaczenie takich samochodów. Kierowcy coraz częściej kupują modele wyposażone w napęd 4x4, ale często takie auta nie mają nic wspólnego z prawdziwym samochodem terenowym. Terenówka z definicji jest przygotowana do jazdy w trudnych warunkach, w których zwykłe auto sobie nie poradzi, dlatego ma większy prześwit, dzięki czemu może pokonywać przeszkody terenowe, oraz odpowiednie opony, które pozwalają jej wjechać w trudny teren i z niego wyjechać. Jednak nie wszystkie auta z napędem 4x4 zostały stworzone do jazdy w ekstremalnie trudnych warunkach. Są również takie, które tyle samo jeżdżą po drogach utwardzonych jak po asfalcie, dlatego opony należy dobierać do przeznaczenia auta, wtedy umożliwiają taką jazdę, jakiej chce kierowca. Spośród opon dedykowanych terenówkom wyróżnia się trzy rodzaje. Pierwszy to AT (All Terrain), inaczej miejsko-terenowe, które są najbardziej popularne i najbardziej uniwersalne. Są one przeznaczone do jazdy po zróżnicowanych nawierzchniach – tak je zresztą opisują sami producenci, jako opony w 50% przeznaczone na teren i w 50% na asfalt. Pod skrótem MT (Mud Terrain) kryją się opony typowo terenowe, do jazdy po bezdrożach i w błocie. Doskonale radzą sobie one na grząskich, trudnych nawierzchniach, na których inne pojazdy nie mają szans (są przeznaczone w 80% na off-road i w 20% na asfalt). Jeszcze inny rodzaj opon to HT, one są z kolei dedykowane do jazdy po asfalcie (80% asfalt, 20% teren), ale można nimi wybrać się w trudniejszy teren. Mają bardziej agresywny bieżnik niż opony szosowe i są wytrzymalsze, więc poleca się je osobom, które muszą pokonywać jakieś odcinki nieutwardzoną drogą lub lubią spędzać czas poza miastem, gdzie warunki drogowe są trudniejsze, ale jednak zdecydowanie większość czasu spędzają w mieście. Bardzo ważną sprawą jest to, że terenówka musi mieć cztery takie same opony – ten sam model, od tego samego producenta, nawet w takim samym stopniu zużyte. Opony od różnych producentów różnią się wymiarami i mają różne obwody, co sprawia, że poruszają się z inną prędkością. W wypadku auta z napędem 4x4 ma to bardzo duże znaczenie, bo jazda na takich oponach w konsekwencji może doprowadzić do uszkodzenia układu napędowego.

W zależności od tego, jakie potrzeby ma spełniać terenówka, w takie opony powinna być wyposażona. Niektórzy chcą swoim autem w większej części podróżować po drogach asfaltowych i od czasu do czasu z nich zjeżdżać na niezbyt trudne tereny, na których przydaje się napęd 4x4, inni  potrzebują samochodu, by wykorzystywać go na co dzień, np. w swoim gospodarstwie – w każdym z tych przypadków do pojazdu będą potrzebne inne opony. I często to one okazują się kluczowym elementem, pozwalającym na wjazd na daną nawierzchnię, a nie np. prześwit samochodu. Generalnie, terenówki są wyposażane w trzy rodzaje opon. AT (All Terrain) to opony nazywane uniwersalnymi, ponieważ mają cechy zarówno opon drogowych, jak i terenowych. Sami producenci określają proporcje ich przebiegu w 50% na teren i 50% na drogi asfaltowe. „Ateki” mają wzmocnioną budowę barku i boku, często również rantu obręczy, więc ich trwałość i sprawność są na wysokim poziomie. Bardzo dobrze spisują się na asfalcie, ale też w umiarkowanie trudnym terenie, nawet w zimie pozytywnie zaskakują, bo potrafią sobie radzić przy niewielkim śniegu, oczywiście w błocie i na trudnym terenie ustępują oponom typowo terenowym, ale dla większości użytkowników, którzy najwięcej dystansów pokonują drogami asfaltowymi, będą dobrym wyborem. Opony typowo terenowe są oznaczane skrótem MT (Mud Terrain), są one przeznaczone w 80% do jazdy w terenie i w 20% po drogach asfaltowych. To opony z dość głębokim, otwartym bieżnikiem (biegnącym również częściowo z boku opony) opracowane z myślą o jeździe głównie poza asfaltem. Budowa bieżnika umożliwia jazdę w błocie, a szeroko rozmieszczone klocki pozwalają na wyjeżdżanie z kolein, opona przy tym nie oblepia się błotem, jest odporna na uszkodzenia mechaniczne, trwała, bo ma zabezpieczony rant felgi, umożliwia także jazdę z niskim ciśnieniem w kołach. „Mteki” to opony terenowe, więc ich komfort jazdy na asfalcie nie jest wysoki, mają też gorszą drogę hamowania na mokrej nawierzchni, poza tym emitują spory hałas podczas jazdy i zwiększają zużycie paliwa. Ich inną wadą jest to, że szybko zużywają się na podczas jazdy na drogach asfaltowych. Opony oznaczane skrótem HT są przeznaczone przede wszystkim do jazdy po asfalcie i na niezbyt wymagających drogach szutrowych, producenci określają proporcje ich przebiegu w 80% na asfalt i w 20% na teren. Mają płytki i mało agresywny bieżnik, niski bok, więc już podmokła polna droga może okazać się dla nich wyzwaniem, bo bieżnik szybko się zakleja i słabo odprowadza wodę.

AT to skrót od słów All Terrain, które oznaczają „każdy teren”. Opony opatrzone tymi literami są oponami terenowymi, i jak ich nazwa wskazuje, przeznaczonymi na każdy rodzaj nawierzchni – dobrze sprawdzają się zarówno na drogach asfaltowych, jak i poza nimi. Ale chociaż mają solidną, wzmocnioną konstrukcję, nie są to opony typowo terenowe, którymi bez strachu można wjechać na trudne off-roadowe bezdroża. „Ateki” są nazywane oponami uniwersalnymi, wszechstronnymi, złotym środkiem, ponieważ są świetną propozycją dla kierowców, którzy długie odcinki tras pokonują po asfalcie, ale często jeżdżą również po nieutwardzonych nawierzchniach, lubią ekstremalne wrażenia i szukają miejsc, w których mogą je poczuć w trakcie jazdy. I właśnie wszechstronność opon AT umożliwia wykorzystywanie w pełni ich możliwości na różnych podłożach. Sami producenci określają proporcje przebiegu tych opon w 50% na teren i 50% na drogi asfaltowe. „Ateki” są trwałe i nie ulegają łatwo uszkodzeniom mechanicznym, mają solidną, wytrzymałą na przeciążenia budowę, charakteryzują się dużą nośnością i trwałością, a także odpornością na pracę przy niskim ciśnieniu. Jednak są przeznaczone raczej na piasek, nierówny, szutrowy teren, drogę pokrytą lekkim błotem i śniegiem, bo w takich warunkach radzą sobie doskonale. Wjeżdżanie na nich w bardziej wymagający teren mogłoby być dość ryzykowne. Od opon czysto terenowych różnią się przede wszystkim wzorem bieżnika, który w „Atekach” jest mniej agresywny, oraz mieszanką gumową, z jakiej są wykonane. Standardowy bieżnik tych opon jest przygotowany do pracy na nieutwardzonych nawierzchniach, bo ma pogłębiony wzór, natomiast jego spłaszczone boki w połączeniu z miękką mieszanką zapewniają większy komfort jazdy na asfalcie, poza tym są cichsze niż opony terenowe, a sama jazda jest bardziej ekonomiczna. Po rzeźbie bieżnika można też zorientować się, czy opona jest bardziej szosowa, czy terenowa – niższy i bardziej zagęszczony wzór oznacza, że mamy do czynienia z oponą szosową. „Ateki” bardzo dobrze sprawdzają się również podczas jazdy w trudnych warunkach atmosferycznych, np. jeśli na drodze leży śnieg lub jest błoto, na mokrej nawierzchni, czy podczas lekkiej zimy.

Tak, w samochodach 4x4 wszystkie koła trzeba wyposażyć w takie same opony. Jest to spowodowane konstrukcją układu napędowego tych aut, innego niż w samochodach napędzanych tylko na przednią lub tylną oś. Zgodnie z przepisami pojazd musi mieć na jednej osi opony o takich samych właściwościach, ale na drugiej można zamontować opony o innych parametrach (jednak na tej samej osi muszą one być identyczne). Stosowanie różnego ogumienia na przedniej i tylnej osi nie jest zalecane, ale jeśli tak się zdarzy w pojeździe z napędem na dwa koła, nie pociągnie to za sobą poważnych konsekwencji, mimo że w ekstremalnych sytuacjach może mieć wpływ na reakcję układu ESP. Zupełnie inaczej jest w samochodzie, który ma napęd na cztery koła, dlatego, że opony różnych marek, nawet w tym samym rozmiarze, mają inną szerokość i wysokość (różnią się długością obwodu), różnie reagują na obciążenie, mają inną przyczepność. Różnicy w wielkości opon nie widać gołym okiem, nie zauważymy jej, kiedy postawimy dwie opony innych marek obok siebie, ale ujawni się ona podczas jazdy. Jeśli w różne opony wyposażymy auto z dołączanym napędem 4x4, może dojść do niespodziewanego rozłączania się napędu, przegrzewania mechanizmu różnicowego (co będzie się objawiało świecącą lampką kontrolną), głośniej pracującym układem napędowym. Inaczej jest w samochodzie ze stałym napędem 4x4 – jeśli auto porusza po nawierzchni o dobrej przyczepności, koła o różnych obwodach będą się różnie poruszać, jedne szybciej, drugie wolniej, co spowoduje nie tylko szybsze zużywanie się bieżnika opon, ale doprowadzi też do przeciążeń w międzyosiowym mechanizmie różnicowym i w konsekwencji pojazd nie będzie się dobrze prowadził, a długotrwała jazda na takich oponach w końcu spowoduje uszkodzenie mechanizmu różnicowego. Auta z napędem na cztery koła powinny mieć nie tylko opony tej samej marki, ale ten sam model w tym samym rozmiarze i o takich samych parametrach. Co więcej, opony powinny być zużyte w takim samym stopniu, dlatego zaleca się, by co jakiś czas zamieniać je miejscami. A jeśli zajdzie konieczność wymiany tylko jednej opony, np. z powodu uszkodzenia, najlepiej byłoby wymienić wszystkie opony na nowe, mimo że to duży wydatek. Będzie on jednak mniejszy niż ewentualna naprawa lub wymiana układu napędowego.

Opony do aut terenowych i niektórych SUV-ów z napędem 4x4 mają inne zadania do spełnienia niż opony do zwykłych samochodów, co wynika też z przeznaczenia samych pojazdów. Auta czteronapędowe są konstruowane z myślą o jeździe w zupełnie innych warunkach niż samochody poruszające się po równych drogach asfaltowych. One mają móc zjechać z asfaltu i wjeżdżać na tereny niedostępne dla innych aut – nierówne, wyboiste, pokryte kamieniami, piaszczyste, błotniste. Żaden zwykły samochód nie poradzi sobie w takich warunkach, dlatego SUV-y i terenówki mają nie tylko większy prześwit, ale też opony, które sprostają wymaganiom, jakie się przed nimi stawia. W wielu sytuacjach ważniejsze nawet niż konstrukcja i duży prześwit auta okazują się opony, bo to od nich zależy, jak pojazd będzie sobie radził w terenie. Ponieważ terenówki bywają znacznie większe, a tym samym cięższe od zwykłych aut, ich opony muszą być wzmocnione, żeby mogły sobie radzić z wysoką masą pojazdu, i na tyle trwałe, żeby były odporne na uszkodzenia i nie zużywały się zbyt szybko. Ogumienie terenowe jest inaczej konstruowane niż standardowe. Przede wszystkim ma więcej wzmocnień, bo już w szkielecie wewnętrznym umieszcza się gęstszą sieć metalowych przewodów, opona ma szersze czoło, więcej rowków obwodowych i dodatkowe żebra, co przekłada się na jej przewidywalne zachowanie w trudnych warunkach drogowych i pewność manewrowania, a także – dzięki większej powierzchni styku opony z nawierzchnią – lepszą przyczepność, pewniejszą trakcję, stabilniejsze zachowanie podczas szybkiej jazdy w zakrętach. W produkcji opon terenowych wykorzystuje się również odporniejszą na ścieranie mieszankę gumową, opracowuje się ją jednak także pod kątem dobrych osiągów, bezpieczeństwa i ekonomii, a inżynierowie starają się uwzględniać niełatwe do pogodzenia wymagania użytkowników i tworzyć opony, które będą trwałe i poradzą sobie podczas jazdy na trudnych nawierzchniach, a jednocześnie zapewnią wygodną jazdę na asfalcie. Kluczowym elementem opony terenowej jest bieżnik, ponieważ to on decyduje o przyczepności do podłoża. W takich oponach wyższa niż w standardowych jest jego głębokość, dzięki temu są bardziej wytrzymałe na zużywanie się, co przy wysokiej masie samochodu jest szybsze niż w zwykłych autach. Bloki bieżnika są duże i oddalone od siebie, co przekłada się na lepszą trakcję opony. Wyższy profil opon 4x4 i wzmocnione ściany boczne, które mają grubszą warstwę gumy oraz dodatkowe usztywnienia w konstrukcji, to z kolei korzyści podczas prowadzenia – auto jest bardziej stabilne, nie wychyla się zbyt mocno podczas nagłych skrętów i manewrów, a same opony łatwiej radzą sobie z pokonywaniem przeszkód na drodze. Opony terenowe 4x4 dzielą się na kilka rodzajów –autostradowo-szosowe (HT), terenowo-szosowe (AT), terenowe (MT) i Extreme (do wyścigów off-roadowych).