Opony do wózków widłowych, opony widlak, opony pełne i pneumatyczne

Wózki widłowe pracują przede wszystkim w magazynach, a ich zadania wiążą się z przewożeniem towarów o różnych masach. Bezpieczeństwo i wygodę eksploatacji zapewniają im w dużym stopniu opony, dlatego trzeba dobrać je do danego wózka i dopasować do jego przeznaczenia. Najogólniej, opony do wózków widłowych dzieli się na pełne, tzw. superelastyczne (składające się z co najmniej 3 warstw, z których jedna stanowi amortyzację) i elastyczne (składające się z 1 lub 2 warstw), oraz pneumatyczne.

Opony pełne charakteryzują się tym, że ich całość stanowi guma. Taka budowa sprawia, że świetnie się sprawdzają na nawierzchniach, na których generalnie łatwo o uszkodzenie, np. na bardzo nierównym terenie, na wysypisku śmieci, gruzowisku itp. Opona pełna jest bardzo odporna, praktycznie nie można jej uszkodzić, a nawet jeśli do jakiegokolwiek uszkodzenia dojdzie, nie trzeba przerywać pracy, bo można dalej bezpiecznie pracować. To duża zaleta tych opon i przewaga nad pneumatycznymi. Opony pełne można też podzielić ze względu na sposób montażu – opony z oznaczeniem Standard lub ST zakłada się na felgi skręcane i pierścieniowe z zabezpieczeniem pierścieniowym, natomiast opony z oznaczeniem Quick, Q lub Easyclik montuje się za pomocą prasy hydraulicznej na felgę bezpieścieniową; te opony mają od zewnątrz gumowy rant, który zabezpiecza felgę. Wadą opon pełnych jest jednak wysoka cena. Drugi rodzaj opon do wózków widłowych to opony pneumatyczne, są one pompowane, dlatego nie są odporne na uszkodzenia, tak jak opony pełne, zapewniają za to dużo lepszą amortyzację wózkowi podczas pracy (co jest ważne przy przewożeniu np. kruchych towarów) i wyższy komfort pracy operatorowi maszyny, są też tanie w eksploatacji, a ich wymiana jest łatwa i szybka. Ich wadą jest natomiast to, że są mniej trwałe niż pełne, a uszkodzenie eliminuje je z pracy.

Opony pneumatyczne można podzielić ze względu na rodzaj budowy, czyli na opony radialne i diagonalne. Radialne zapewniają lepszą przyczepność i prowadzenie, a także niższe zużycie paliwa, jednak łatwiej ulegają uszkodzeniom niż diagonalne. Diagonalne są trwalsze, odporne na uszkodzenia mechaniczne, ale mają większe opory toczenia, co przekłada się na wyższe spalanie. Do wózków widłowych można też kupić opony niebrudzące, czyli takie, które nie zostawiają żadnych śladów na podłodze w magazynie, bo są wykonane z specjalnej mieszanki gumowej. Tego typu opony mogą być wymagane w niektórych branżach, np. przez Sanepid. Wybór opon jest bardzo duży, dlatego można je dobrać pod względem najważniejszych kryteriów – nawierzchni, po jakiej będzie jeździł wózek, intensywności eksploatacji czy rodzaju i masy przewożonego ładunku. Elementami, które w tym wypadku mają duże znaczenie, są indeksy ładowności i prędkości; tu bezapelacyjnie wygrywa opona pełna, która jest w stanie znieść każdy ciężar i nie ma niebezpieczeństwa, że pęknie. Właściwie dobrane opony wolniej się zużywają, zapewniają bezpieczeństwo i komfort pracy, wpływają na ekonomię eksploatacji, a także na wolniejsze zużycie elementów zawieszenia wózka.

Przepisy określają parametry techniczne, jakie muszą mieć opony, żeby mogły być legalnie eksploatowane i zapewniały bezpieczeństwo oraz wygodę użytkowania. Dotyczy to opon do wszystkich rodzajów pojazdów, również do wózków widłowych. Dodatkowo, wózki widłowe są maszynami, które podlegają kontroli Urzędu Dozoru Technicznego, dokonującemu odbioru technicznego maszyny i oceniającemu zarówno stan samego wózka, jak i jego opon. Jeśli ogumienie nie spełnia wymogów technicznych, wózek widłowy nie zostanie dopuszczony do eksploatacji, bo Urząd Dozoru Technicznego nie wyda na to pozwolenia.

W oponach pneumatycznych jednym z najważniejszych kryteriów oceny stanu opony jest wysokość bieżnika, musi on mieć wysokość co najmniej 1,6 mm. Jeśli bieżnik jest niższy, oponę trzeba wymienić. Sprawdzanie wysokości bieżnika ułatwia wskaźnik TWI (Tread Wear Indicator), który producenci umieszczają na oponie. Określa on maksymalny dopuszczalny poziom zużycia bieżnika opony. Jeśli bieżnik zrówna się z tym wskaźnikiem, oznacza to, że opona nie spełnia już wymogów technicznych pozwalających na bezpieczną eksploatację, nie zapewnia właściwego poziomu przyczepności i bezpieczeństwa pojazdowi. Jeśli na oponie nie ma wskaźnika TWI (np. na oponie diagonalnej), wysokość bieżnika można zmierzyć samodzielnie.

Natomiast wskaźnikiem zużycia opony pełnej (superelastycznej) w wózku widłowym jest linia bezpieczeństwa 60 J, wyznaczająca zużycie graniczne opony. Jeżdżenie na oponach po przekroczeniu tej linii może skończyć się rozwarstwieniem opony, a nawet jej pęknięciem, co może doprowadzić do wypadku pojazdu. Innym wskaźnikiem wymiany opon pełnych będzie ich zużycie procentowe, tzn. opony nie mogą być zużyte powyżej 25% w stosunku do oryginalnej średnicy opony. Stan opon należy regularnie kontrolować, wtedy da się zauważyć, czy mają poważne uszkodzenia wyłączające je z użytku. Do takich uszkodzeń zalicza się m.in. pęknięcia i wybrzuszenia, widoczne gołym okiem np. druty lub osnowa opony. 

Regularna kontrola ciśnienia w oponach pozwala uniknąć poważnych problemów – przede wszystkim nadmiernego zużycia opon, ale też wypadków podczas pracy. Trudno dokładnie określić, jakie powinno być ciśnienie w oponach konkretnego modelu wózka, bo to zależy od rodzaju i masy pojazdu, rodzaju opon, a nawet od pory roku, więc trzeba kierować się wytycznymi producenta i je stosować. W zaleceniach dotyczących danego sprzętu określa on parametry ciśnienia, których należy przestrzegać, bo nieprawidłowe ciśnienie jest przyczyną wcześniejszego i nierównomiernego zużywania się opon.

Opony pneumatyczne powinny być tak napompowane, żeby zużywały się w takim samym stopniu na całej szerokości i obwodzie bieżnika. Jeśli nadmiernie ściera się środek bieżnika, oznacza to, że tylko w tym miejscu opona ma kontakt z nawierzchnią, a jest to spowodowane zbyt wysokim ciśnieniem. Inaczej zużywa się opona, w której ciśnienie jest zbyt niskie. Wózek widłowy obciąża niedopompowane opony, a to sprawia, że ugina się czoło opony, a jej barki przejmują obciążenie – w efekcie prowadzi to do ich odkształcania się i szybszego zużywania. Sprawdzanie ciśnienia w oponach zaleca się co najmniej raz w miesiącu, a jest to czynność, o której często się zapomina lub ją lekceważy. Tymczasem skutki tego zaniedbania nie przekładają się tylko na szybsze zużywanie się opon, niedopompowane opony mogą powodować niestabilność wózka i narazić go na przewrócenie się. Ważny jest tu również aspekt ekonomiczny, ponieważ wózek podczas jazdy na oponach z niewłaściwym ciśnieniem zużywa więcej paliwa. 

Producenci umieszczają na ogumieniu znaczniki i wskaźniki umożliwiające sprawdzenie, czy oponę można jeszcze eksploatować, czy jest już zużyta i trzeba ją wymienić na nową. Radialne opony pneumatyczne mają na boku wskaźnik TWI (Tread Wear Indicator), który informuje, jaką wysokość musi mieć bieżnik, by opona nadawała się do użytku – wartość graniczna to 1,6 mm, jeśli bieżnik jest niższy, opona jest do wymiany. Wskaźnika TWI najczęściej nie stosuje się na oponach pneumatycznych diagonalnych, dlatego żeby mieć pewność, że nadają się do eksploatacji, należy często kontrolować ich stan, a wysokość bieżnika mierzyć samodzielnie. Łatwiej stwierdzić, kiedy nadszedł czas wymiany opony pneumatycznej, dzięki choćby wskaźnikowi TWI, trudniej natomiast zauważyć, kiedy wymienić oponę pełną.

W tym wypadku wskaźnikiem nie jest wysokość bieżnika, ponieważ opona może jeździć nawet kiedy jest całkowicie zdarty, tylko linia 60 J zwana linią bezpieczeństwa. Linia 60 J znajduje się na bocznej ścianie opony, w miejscu styku bieżnika z miękkim rdzeniem opony, często kilka centymetrów głębiej niż początek wzoru bieżnika. Eksploatacja opony po osiągnięciu linii 60 J grozi jej pęknięciem podczas pracy wózka. Trudno określić przez jak długi czas opona będzie w pełni sprawna, ponieważ zależy to od wielu czynników, m.in. jej jakości, miejsca, w jakim jest eksploatowana, stylu jazdy operatora, rodzaju nawierzchni, po jakiej się porusza, temperatury otoczenia itp. Stan opon trzeba regularnie kontrolować, można wtedy od razu wychwycić wszelkie uszkodzenia, pęknięcia i wybrzuszenia. Jeśli są widoczne włókna i drutówka, odklejanie się i rozwarstwianie bieżnika, czy jakiekolwiek uszkodzenia, oponę należy natychmiast wymienić, ponieważ stwarza zagrożenie i dla bezpiecznej eksploatacji wózka widłowego, i dla jego operatora. Takie opony są przyczyną wielu wypadków, nawet przewrócenia się wózka.

Opony mogą nie nadawać się do użytku mimo że nie widać na nich żadnych uszkodzeń i na pierwszy rzut oka ich stan ocenilibyśmy na dobry. Jednak po dokładniejszych oględzinach może się okazać, że trzeba je wymienić, bo mają zdarty bieżnik albo zużyły się do linii granicznej, wyznaczającej ich bezpieczną eksploatację. Dlatego producenci umieszczają na ogumieniu wskaźniki pozwalające określić stopień jego zużycia.

W oponach pneumatycznych jest to TWI (Tread Wear Indicator), wskaźnik, który określa maksymalny dopuszczalny poziom zużycia bieżnika opony. Jeśli bieżnik zrówna się z nim, opona nie spełnia już wymogów technicznych pozwalających na bezpieczną eksploatację i musi zostać wymieniona na nową. Są też opony pneumatyczne, które nie mają wskaźnika TWI, wtedy wysokość bieżnika można zmierzyć samodzielnie – musi on mieć wysokość co najmniej 1,6 mm. Jeśli jest niższy, opona jest do wymiany.

Wózki widłowe są też wyposażane w opony pełne (superelastyczne), które mają inny wskaźnik zużycia niż pneumatyczne, czyli tzw. linię bezpieczeństwa 60 J, wyznaczającą graniczne zużycie opony. Eksploatacja opony po przekroczeniu linii bezpieczeństwa może spowodować jej rozwarstwienie lub pęknięcie i w konsekwencji doprowadzić do wypadku wózka. Innym wskazaniem do wymiany opon pełnych jest ich zużycie procentowe, tzn. opony nie mogą być zużyte powyżej 25% w stosunku do oryginalnej średnicy opony.

Stan ogumienia trzeba regularnie kontrolować, dzięki temu szybciej zauważymy poważne uszkodzenia, które nie pozwalają na dalsze użytkowanie opony, będzie też wiadomo, że nadchodzi czas wymiany opony, bo wysokość bieżnika zbliża się do wskaźnika TWI. Do poważnych uszkodzeń opony, które eliminują ją z eksploatacji, należą m.in. pęknięcia i wybrzuszenia, widoczne druty lub osnowa, rozwarstwianie się bieżnika, uszkodzenia boków opony.