Opony motocyklowe, opony motorowe

Motocykle wyścigowe mają za zadanie osiągać jak najwyższe prędkości na torach. Mają to robić w jak najkrótszym czasie i na jak najkrótszym dystansie. Żeby jednak mogły pokazać pełnię swoich możliwości, muszą mieć bardzo zaawansowane technicznie opony o znakomitych parametrach, które zagwarantują im doskonałe przyczepność do nawierzchni, stabilność i błyskawiczne przyspieszanie. Biciu rekordów prędkości sprzyja też budowa motocykli wyścigowych, które mają aerodynamiczny kształt, zmniejszający opory powietrza i poprawiający osiągi, oraz stosunkowo niewielką masę własną, poza tym są wyposażane w silniki o wysokiej mocy, więc mają naprawdę duży potencjał. Dlatego tak ważne są opony, bo poza tym, że mają umożliwić szybką jazdę, powinny zapewniać motocykliście pewność prowadzenia i bezpieczeństwo. Można je nazwać oponami bezkompromisowymi, bo muszą sprawdzać się jedynie w jasno określonych warunkach. Opony na tor to opony z bieżnikami typu slick i semi-slick. Slicki są zupełnie gładkie, dzięki temu mają dużą powierzchnię styku z nawierzchnią i najlepiej, wręcz doskonale, sprawdzają się w wyścigach na suchym asfalcie, nie nadają się za to na deszcz. Semi-slicki mają natomiast delikatny wzór bieżnika, dlatego też one lepiej poradzą sobie na zwykłych drogach, gdyby ktoś takim motocyklem zjechał z toru. Trzeba jednak pamiętać, że opony wyścigowe są opracowywane z myślą o ich wykorzystaniu na torze i osiąganiu wysokich prędkości, dlatego w zwykłych warunkach drogowych sobie nie radzą ze względu na małą wytrzymałość, zupełnie nie nadają się też do jazdy w deszczu i na mokrej nawierzchni. Na mokrą nawierzchnię są polecane opony tzw. deszczowe, o oznaczeniach Wet lub Rain, które mają sieć kanalików odprowadzających wodę i wzdłużny rowek, poprawiające precyzję prowadzenia. Opony wyścigowe są wykonane z miękkiej mieszanki, a ich konstrukcja umożliwia prowadzenie motocykla w bardzo głębokim pochyleniu na zakrętach. Poza tym charakteryzują się bardzo dużą przyczepnością zarówno podczas przyspieszania, jak i w złożeniu, okazują się stabilne w zakrętach oraz zapewniają poręczność i precyzję skrętu. Intensywna eksploatacja sprawia, że zużywają się one dużo szybciej niż ogumienie do innych rodzajów motocykli, ale zadaniem takich opon nie jest jak najdłuższy czas użytkowania. Ważną informacją w kontekście opon wyścigowych jest to, że wiele z nich jest przeznaczonych wyłącznie do jazdy po torach. Można na nich znaleźć skrót NHS (Not for Highway Service), który o tym informuje i oznacza, że nie mają one homologacji do jazdy po drogach publicznych. 

Motocyklista musi czuć bezpieczeństwo i pewność prowadzenia w każdych warunkach, szczególnie jeśli jeździ motocyklem sportowym. Taką pewność są w stanie zapewnić mu tylko odpowiednio dobrane opony. Motocykle sportowe, które są wyposażane w silniki o dużej mocy i osiągają wysokie prędkości, wykorzystuje się zarówno w codziennej jeździe po ulicach i na dalekich trasach, jak i na torach sportowych, dlatego powinny sobie radzić w zróżnicowanych warunkach. Ich opony przenoszą na asfalt bardzo duże przeciążenia, więc nie mogą zawieść. Muszą być bezpieczne i zapewniać jak najlepszą przyczepność na suchej i mokrej nawierzchni, bardzo dobre osiągi oraz zachowywać trakcję podczas szybkiej jazdy po ciasnych i szerokich zakrętach, kiedy pojazd jest mocno pochylony, a także przy ostrym hamowaniu i dynamicznym przyspieszaniu. Bardzo dobra trakcja zapewnia motocyklowi stabilność i decyduje o kierowalności. Pewne, precyzyjne prowadzenie jest ważne i na prostych, i przy szybkim przejeżdżaniu zakrętów. Ponieważ opony do motocykli sportowych muszą sprostać dużym siłom, mają o wiele wyższe parametry niż opony do innych rodzajów motocykli (miejskich, turystycznych, off-roadowych). Ich cechą charakterystyczną jest to, że szybko osiągają temperaturę pozwalającą na uzyskanie bardzo dobrej przyczepności do nawierzchni w różnych warunkach pogodowych. Znakomitą przyczepność daje im też specjalny wzór bieżnika, najczęściej o agresywnym wyglądzie, którego zadaniem jest zapewnienie jak największego styku opony z asfaltem. Opony do motocykli sportowych są bardzo zaawansowane technicznie, bardziej niż do innych motocykli. Guma użyta do ich produkcji jest miękka po bokach opony i twarda w jej środku, co ma znaczenie przede wszystkim podczas ekstremalnej jazdy na torze – przy bardzo głębokich pochyleniach w szybko pokonywanych zakrętach miękka guma zapewnia maksymalną trakcję do podłoża, natomiast w trakcie szybkiej jazdy na wprost i mocnych dohamowaniach twarda guma zapewnia pewność prowadzenia. Przy doborze opon do motocykla sportowego należy się kierować przede wszystkim wymaganiami producenta. Jednak jeśli ktoś zamierza swój motocykl wykorzystywać tylko na zwykłych drogach, nie powinien kupować zaawansowanych opon sportowych z homologacją drogową. Takie opony nie zapewnią bezproblemowej jazdy w warunkach miejskich.

Ogumienie jest podstawą bezpieczeństwa, komfortu prowadzenia i możliwości manewrowania każdego pojazdu, dlatego powinno być bez zarzutu. A w wypadku motocykla jest to szczególnie ważne, bo ma on tylko dwa koła. Opony muszą być odpowiednio dobrane do rodzaju motocykla, pokonywanych tras, rodzaju nawierzchni, stylu jazdy itp., ale też muszą być w dobrym stanie technicznym. Najważniejszą zasadą przy wyborze opon jest kierowanie się zaleceniami producenta danego motocykla. Wszystkie podstawowe parametry (rozmiar, budowa itp.) muszą one mieć takie, jak przewidział producent, ponieważ odstępstwa od jego zaleceń spowodują poważne konsekwencje, które będą się objawiały w wielu aspektach – m.in. wpłynie to negatywnie na podzespoły motocykla, pogorszą się jego właściwości jezdne, obniży poziom bezpieczeństwa, a poza tym szybciej będą się zużywały same opony. Dobór ogumienia ułatwia to, że wszystkie najważniejsze informacje na temat danej opony są umieszczane na jej boku, można się dowiedzieć, jaki ma rozmiar, indeks prędkości i nośności, budowę, ale można także wyczytać wiele innych bardzo ważnych danych, np. w jakim kraju i w którym roku została wyprodukowana (informuje o tym oznaczenie DOT – cztery cyfry w obwódce, z których dwie pierwsze oznaczają tydzień, a dwie ostatnie rok produkcji konkretnej opony). Motocykle mogą być wyposażone w opony o różnej budowie – radialne (są oznaczane literą „R” i przeznaczone do szybkich i ciężkich modeli), diagonalne (mają symbol „-” i są stosowane do enduro, chopperów, cruiserów) oraz diagonalne z opasaniem (opatrzone literą „B”). Dobranie właściwych opon i co się z tym wiąże rzeźby bieżnika oraz rodzaju mieszanki gumowej, z jakiej są wykonane, narzuca rodzaj motocykla. Opony, które będą odpowiednie do np. turystycznego enduro, nie sprawdzą się na asfalcie, te, które zostały przeznaczone do jazdy po torze, nie nadają się do miasta itp. Również rzeźbę bieżnika należy dobrać do nawierzchni, po jakiej będzie się poruszał motocykl – inny bieżnik będzie dobry na tor wyścigowy, inny na asfalt, jeszcze inny na piaszczyste albo błotniste podłoże. Literami „F” (Front) i „R” (Rear) oznacza się opony przeznaczone na przednią lub tylną oś motocykla. Jeśli na oponie nie umieszczono takiego oznaczenia, to jest ona uniwersalna i może być stosowana na obu osiach.

Niełatwo określić przebieg opon, ponieważ ich żywotność zależy od wielu czynników. Z jednej strony od stylu jazdy użytkownika, nawierzchni po jakiej się porusza (np. chropowata i nierówna prowadzi do szybszego zużycia opon), a z drugiej od tego, jak są użytkowane, czy zawsze mają właściwe ciśnienie, czy są wyważane, odpowiednio przechowywane i konserwowane oraz – co bardzo ważne – ile mają lat. Przyjrzyjmy się jednak wszystkim czynnikom po kolei. Styl jazdy motocyklisty, jaki moglibyśmy określić mianem dynamicznego, z częstym gwałtownym przyspieszaniem i hamowaniem oraz zrywaniem przyczepności, ma bardzo duży wpływ na żywotność opon. Przy takim trybie jazdy opony mogą nadawać się do wymiany już po przejechaniu 5-8 tysięcy kilometrów. Dla stanu i żywotności opon bardzo ważne jest utrzymywanie w nich właściwego ciśnienia, i chociaż w niewielkim zakresie można je zmieniać (zwłaszcza jeśli motocykl jest wykorzystywany do jazdy na torze), powinno być takie, jak zaleca producent. Zbyt niskie ciśnienie, np. o 2 atmosfery niż wymagane, może skrócić żywotność opon o połowę. Bardzo ważny również jest wiek opony (o dacie jej powstania informuje symbol DOT – cztery cyfry w obwódce, z których dwie pierwsze oznaczają tydzień, a dwie ostatnie rok produkcji konkretnej opony). Opony starzeją się przez cały czas, także kiedy nie są eksploatowane, bo mieszanka gumowa z czasem traci swoje właściwości, dlatego opony, nawet jeśli nie mają oznak zużycia, trzeba wymienić na nowe po upływie 5-6 lat niezależnie od ich przebiegu. Starsze opony (zleżałe) nawet prawidłowo eksploatowane będą się szybciej zużywały. Guma starzeje się pod wpływem promieni UV oraz niskiej temperatury, dlatego trzeba dopilnować warunków właściwego przechowywania opon. Odporniejsze na zużywanie się są opony wykonane z twardszych mieszanek (są za to mniej przyczepne), te które mają w składzie miękkie mieszanki (bardziej przyczepne) okazują się podatniejsze na ścieranie. Zgodnie z przepisami oponę należy wymienić, kiedy jej bieżnik zetrze się do wysokości 1,6 mm. W określeniu wysokości bieżnika pomaga wskaźnik TWI – jeśli bieżnik zrówna się z nim, oznacza to, że osiągnął właśnie wysokość graniczną i opona nadaje się do wymiany. Trzeba to zrobić nawet wtedy, jeśli bieżnik nie jest zużyty równomiernie, np. po bokach nie jest starty, a na środku tak – jeśli w jakimkolwiek miejscu opony bieżnik jest zdarty poniżej wskaźnika TWI, oponę należy wymienić. Średnią żywotność opon motocyklowych szacuje się na około 15 tys. km, jednak eksperci uważają, że jeśli będą odpowiednio eksploatowane i przechowywane, mogą przejechać nawet 25 tys. km. Na przebieg opony duży wpływ ma też jej jakość i rodzaj, a także rodzaj motocykla. Komplet opon można zniszczyć jednego dnia na torze lub przejechać na nich cały sezon.

Zgodnie z zasadami doboru opon do pojazdu bardzo ważne jest to, by trzymać się zaleceń producenta i stosować takie opony, jakie on rekomenduje. Jeśli ktoś założy do motocykla opony, które od tych zaleceń odbiegają, musi się liczyć z konsekwencjami, ponieważ wpłynie to negatywnie na podzespoły motocykla, na jego zachowanie w trakcie jazdy, obniży się poziom bezpieczeństwa, a poza tym szybciej zużyją się same opony. Kierowcy najczęściej chcą zmienić tylną oponę na szerszą, co często jest podyktowane względami estetycznymi. Taką zmianę dopuszcza się wtedy, kiedy szersza opona jest odpowiednia do szerokości felgi motocykla – w takiej sytuacji nie wpłynie to na pogorszenie właściwości jezdnych, ale pod warunkiem że zmiana rozmiaru będzie się zawierała w zakresie +/- 1 cm. Eksperci uważają jednak, że jeśli nie ma powodu, by zmieniać szerokość opony, lepiej tego nie robić. Czy można zatem uzasadnić konieczność zmiany opon na szersze i w jakich przypadkach ma to sens? Na przykład jeśli opona w zalecanym przez producenta rozmiarze jest nieosiągalna albo w innym rozmiarze jest dużo większy wybór modeli. Jeśli jednak chodzi o poprawę wyglądu motocykla, warto to przemyśleć, ponieważ taka zmiana na pewno nie przyniesie zauważalnego efektu. Jeśli chcemy się trzymać zaleceń producenta i zachować dobre właściwości jezdne motocykla, to możemy zmienić oponę na szerszą jedynie o 1 cm, co w żadnym wypadku nie wpłynie na wygląd. Inne natomiast są konsekwencje założenia szerszej opony na przednie koło. Podczas jazdy spowalniają się reakcje na sterowanie i zwiększa się siła prostująca motocykl przy dohamowywaniu w zakręcie. Natomiast szersza opona z tyłu zmniejsza tendencję motocykla do nadsterowności. Obie szersze opony zwiększają wrażliwość motocykla na nierówności na drodze. Jeśli natomiast ktoś zamontuje dużo szerszą oponę na zbyt wąskiej feldze, czyli mniejszej niż przewidziana dla tej opony, wpłynie to dużo bardziej na prowadzenie motocykla. W tym wypadku dojdzie do deformacji opony.

Przy doborze opon trzeba przestrzegać wymagań producenta, który w specyfikacji motocykla określa, jakiego rodzaju ogumienie można w nim zastosować. Do tych najważniejszych, które należy uwzględniać, należą rozmiar i budowa opony, rzeźba bieżnika, parametry techniczne. Opony są podstawą bezpieczeństwa każdego pojazdu, motocykla w szczególności, nie wolno więc dowolnie traktować zaleceń dotyczących doboru opon do konkretnego modelu i rodzaju motocykla. Wszelkie odstępstwa od nich, czyli założenie innej opony niż rekomendowana, powoduje poważne konsekwencje, nie tylko ryzyko wypadku i pogorszenie właściwości jezdnych, ale wpłynie również negatywnie na podzespoły motocykla i sprawi, że same opony będą się szybciej zużywały. Zgodnie z zasadami doboru opon, nie można więc mieć dwóch różnych opon w motocyklu. Zdarza się jednak, że kierowcy wymieniają tylną oponę na szerszą, co najczęściej jest podyktowane chęcią zmiany wyglądu swojego motocykla. I jeśli jest ona odpowiednia do szerokości felgi, nie wpłynie to negatywnie na właściwości jezdne, ale pod jednym warunkiem – że zakres zmiany będzie wynosił +/- 1 cm. Nawet jednak w takiej sytuacji, kiedy szersza opona z tyłu nie pogorszy drastycznie bezpieczeństwa jazdy, eksperci uważają, że nie należy tego robić. Nie zaleca się również zakładania na przód i tył innych modeli opon, różniących się rzeźbą bieżnika czy mieszanką gumową, bo nawet jeśli na suchej nawierzchni nie będzie wielkiej różnicy w prowadzeniu, na mokrej może być niebezpiecznie, ponieważ przednia opona ma za zadanie dopasować się do tylnej przy odprowadzaniu wody. Motocykl może nie zachować stabilności i stracić równowagę. Niedopuszczalne jest stosowanie z przodu i z tyłu opon o różnej konstrukcji – z przodu radialnej, a z tyłu diagonalnej.

Od motocykla miejskiego oczekuje się najczęściej określonych cech – ma być sprawnym, ekonomicznym środkiem transportu i z tego zadania wywiązuje się doskonale. W mieście sprawdza się przede wszystkim jako pojazd do dojazdów do pracy, ponieważ nie tylko bez problemu omija się nim korki, ale też dużo łatwiej znaleźć miejsce do parkowania dla motocykla niż dla samochodu, co oszczędza czasu i nerwów. Motocykli miejskich nie wyposaża się w mocne silniki o dużej pojemności, bo nie o osiągi w mieście chodzi, ale o zwrotność, wygodę manewrowania, komfort jazdy i tłumienia nierówności, przyczepność i bezpieczeństwo. Jak wiadomo, nie ma opon uniwersalnych, które sprawdzają się w każdych warunkach, opony dobiera się do rodzaju motocykla i tras, jakie się nim pokonuje, dlatego różnią się rzeźbą bieżnika, konstrukcją, mieszanką gumową i kształtem. Na przykład opony przeznaczone do jazdy po torze wyścigowym, które charakteryzują się doskonałą przyczepnością, podczas jazdy miejskiej nie sprawdzą się zupełnie, ponieważ od opon eksploatowanych w miejskim motocyklu wymaga się całkowicie innych cech, czyli zwrotności, trwałości, komfortu i bezpieczeństwa. Do jazdy miejskiej odpowiednie są opony o łagodnie wyprofilowanym kształcie bieżnika oraz jego gęstej rzeźbie, które zapewniają swobodne manewrowanie i dobrze odprowadzają wodę. Ważne jest również to, że opony do miasta mają wysoki profil (procentowo jeden z najwyższych spośród opon), co sprawia, że dobrze tłumią nierówności drogi, zapewniając wysoki komfort jazdy. Bardzo dużą zaletą opon do miasta jest trwałość, można na nich jeździć naprawdę długo, poza tym jest ich bardzo szeroki wybór rozmiarów, co w wypadku małych motocykli, takich jak miejskie, okazuje się ważne. Na koniec warto wspomnieć o dodatkowej zalecie motocykla miejskiego – jeśli pojemność jego silnika nie przekracza 125 ccm, można nim jeździć z prawem jazdy kategorii B.